XXIX Kapituła Generalna Salezjanów Księdza Bosko oznacza wyraźny i proroczy zwrot: zaangażowanie na rzecz młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji nie jest opcjonalne, ale stanowi konstytutywny wymiar dzisiejszego posłannictwa salezjańskiego.
W to wpisuje się doświadczenie “Salesiani per il Sociale”, sieci stowarzyszeń, która we Włoszech koordynuje, animuje i reprezentuje dzieła i usługi na rzecz młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji, realizowane w duchu współodpowiedzialności salezjanów i świeckich, fachowców i wychowawców, zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym. Dokument programowy 2025–2028 „Organizzare la speranza” (Organizować nadzieję) wyraźnie wyraża tę wizję: nie epizodyczne odpowiedzi, ale wspólna strategia; nie fragmentacja, ale system; nie tylko pomoc społeczna, ale obrona praw i sprawiedliwości społecznej oraz wsparcie aktywnego obywatelstwa.
W tej kwestii właśnie wypowiedział się ks. Bejarano, radca generalny ds. duszpasterstwa młodzieży salezjańskiej. Ks. Bejarano kierował dziełem salezjańskim w Medellín w Kolumbii, dając nadzieję młodym ludziom dotkniętym przemocą i ubóstwem. Pełnił funkcję światowego odpowiedzialnego za sektor Duszpasterstwa Młodzieży ds. dzieł społecznych, migrantów i wolontariatu. W ostatnich latach koordynował proces pod nazwą „Organizowanie nadziei”, starając się nadać wspólną wizję strategiczną.
XXIX Kapituła Generalna oficjalnie uznała dzieła i posługę społeczną za integralną część posłannictwa salezjańskiego. Dlaczego było to tak ważne?
Po pierwsze, ponieważ uznanie dzieł i usług skierowanych do młodzieży i społeczności znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i wykluczonych społecznie oznacza powrót do pierwotnej idei Księdza Bosko.
Kim byli młodzi ludzie przyjmowani przez Księdza Bosko do Oratorium? Byli to najbiedniejsi, najbardziej opuszczeni, potrzebujący rozwoju posiadanych umiejętności i zaufania, aby mogli powrócić do społeczeństwa, które w pewien sposób już ich odrzuciło. Ksiądz Bosko towarzyszył im nie tylko po to, aby uczynić ich „produktywnymi”, ale także po to, aby uczynić ich protagonistami przemiany samego społeczeństwa.
Dzisiaj salezjanie Księdza Bosko są obecni w 137 krajach i nadal pracują z młodymi ludźmi żyjącymi w sytuacjach wykluczenia społecznego, których podstawowe prawa są łamane. Kiedy mówimy o szczególnie trudnej sytuacji, mówimy o łamaniu praw człowieka; kiedy mówimy o wykluczeniu społecznym, mówimy o prawach już złamanych, o ludziach, których społeczeństwo odrzuciło.
Jak w tym kontekście plasuje się system prewencyjny Księdza Bosko?
System prewencyjny poszerza dziś swoje granice i pozwala nam jasno stwierdzić, że nasze zaangażowanie działa na dwóch nierozłącznych frontach: obrony praw człowieka i ich przywracania.
Bronimy tych praw, towarzysząc młodym ludziom znajdującym się w trudnej sytuacji; przywracamy prawa, spotykając się z młodymi ludźmi, którzy zostali już wykluczeni i zranieni przez społeczeństwo. Działanie na tym polu stanowi potwierdzenie, również na poziomie instytucjonalnym, że język praw człowieka jest głęboko ewangeliczny. Jest to ten sam język, jakim posługiwał się Jezus, przywracając ludziom godność i tożsamość wolnych synów i córek Boga.
Ta wolność nie jest abstrakcyjna: jest to konkretna możliwość bycia mężczyznami i kobietami zdolnymi do budowania lepszej przyszłości własnego społeczeństwa wraz z innymi, nie wykluczając nikogo.
Jaka rola przypada dziś dziełom społecznym realizowanym w ramach salezjańskiego duszpasterstwa młodzieżowego?
Historycznie rzecz biorąc, szkoły i ośrodki kształcenia zawodowego były pierwszymi instytucjami Zgromadzenia. Z czasem dołączyły do nich parafie, uczelnie, oratoria i ośrodki młodzieżowe. Jednak obecnie dzieła społeczne odgrywają szczególną i coraz bardziej decydującą rolę.
Ich uznanie w regulaminach i konstytucjach, w szczególności w artykule 33, który podkreśla społeczny wpływ dzieła Księdza Bosko, pokazuje nam, że nie są one „na marginesie”, ale w samym centrum misji. Dzieła społeczne pozwalają nam prowadzić dialog z młodymi ludźmi, aby nadać i przywrócić godność ich życiu, ale także być obecnym w kluczowym środowisku: politycznym i społecznym.
W jakim sensie działania społeczne mają również „wymiar polityczny”?
W najwyższym tego słowa znaczeniu. Dzieła społeczne sprawiają, że Zgromadzenie jest w stanie realizować działania rzecznicze (advocacy): zabierać głos w miejscach, gdzie podejmowane są decyzje dotyczące polityki publicznej, wpływać na strukturalne przyczyny nierówności, działać na rzecz zmniejszenia przepaści społecznej.
Jest to całkowicie zgodne z tym, co stwierdzono podczas KG29 i z kierunkiem wskazanym przez “Salesiani per il Sociale” w dokumencie programowym „Organizzare la speranza” (Organizować nadzieję): misja, która nie ogranicza się do odpowiedzi edukacyjnej, ale chce wpływać na politykę młodzieżową, współpracę na rzecz dobra wspólnego, starając się być głosem tych, którzy nie mają głosu.
Sieć “Salesiani per il Sociale” we Włoszech koordynuje działania i usługi na rzecz młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji, zrzeszając osoby duchowne i świeckie, osoby konsekrowane i świeckich fachowców. Jakie znaczenie strategiczne ma ta rozległa sieć dla Zgromadzenia Salezjańskiego we Włoszech?
Ma ogromne znaczenie. Papież Franciszek nieustannie przypominał nam, że żyjemy w kulturze współzależności: nikt nie zbawia się sam, a żadna działalność społeczna nie może działać w izolacji.
Salezjańskie dzieła społeczne we Włoszech nie działają samodzielnie: są one ważną częścią szerszego „łańcucha społecznego”. Towarzyszą one młodzieży, rodzinom i społecznościom w kluczowych momentach ich życia, współpracując z instytucjami, organami publicznymi, trzecim sektorem i społeczeństwem obywatelskim.
Sieć Salesiani per il Sociale jest bardzo ważna z instycjonalnego punktu widzenia: pozwala nam prowadzić dialog ze społecznością obywatelską całego świata, używając języka zrozumiałego również dla osób niebędących wyznawcami naszej tradycji religijnej, czyniąc to bez utraty naszej charyzmatycznej tożsamości. Jest to przestrzeń, w której wartości takie jak godność, sprawiedliwość społeczna i prawa człowieka stają się wspólnym gruntem porozumienia.
W jaki sposób ta wizja znajduje odzwierciedlenie w trzyletnim programie „Organizzare la speranza” (Organizowanie nadziei)?
“Organizowanie nadziei” to nie tylko metoda, to proroczy styl obecności w historii. Miałem przyjemność uczestniczyć w tym procesie od samego początku i mogłem zaobserwować, w jaki sposób w każdym regionie sieć ‘Salesiani per il Sociale’ potrafiła wsłuchać się w konkretną rzeczywistość młodych ludzi i społeczności.
To jest proroctwo na dzisiaj: nie nagłe olśnienie, ale umiejętność głębokiego odczytania cierpienia, dyskomfortu, ran ludzi i towarzyszenia im w odkrywaniu dróg rozwoju. Oznacza to pomaganie młodym ludziom w rozwoju ich osobowości, transformacji ich życia, stawaniu się protagonistami własnej historii życia.
Jestem przekonany, że ta droga osiągnie swoje cele w nowym trzechleciu, ponieważ odpowiada ona rzeczywistej potrzebie naszych czasów i wiernie odczytuje charyzmat salezjański: być domem, głosem i horyzontem dla najbardziej potrzebujących młodych ludzi, wspólnie “organizując” (przekładając na codzienne życie) konkretną, wspólną i przemieniającą nadzieję.
